اصحاب سبت

واژه «سبت» که در زبان عبری «شبات» خوانده می‌شود به معنای استراحت کردن، پایان کار، مرگ و یکی از روزهای هفته می‌آید.[1] وجه نام‌گذاری این روز به «سبت» در نزد یهود، پایان یافتن خلقت آسمان‌ها و زمین و موجودات دیگر در آن زمان یا تعطیلی کار در آن روز و استراحت یهود و پرداختن به عبادت خداوند است. [2]

این واژه «اصحاب سبت» به صورت صریح تنها یک بار در آیه چهل وهفت نساء به کار رفته است ولی در آیاتی از سوره بقره،  سوره نساء، سوره اعراف،  سوره مائده و سوره نحل داستان این قوم و سرانجام آنان بیان گردیده است.

طبق آیه هفتاد و هشت مائده: «لُعِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ»[3]. اصحاب سبت از قوم بنی اسرائیل بودند.

گویند: این قصه در زمان داود، واقع شده است.

ابن عباس گوید: به آن‌ها دستور داده شد که روز آدینه را انتخاب کنند، آن‌ها شنبه را اختیار کردند، از این رو مأمور شدند که در روز شنبه ماهی شکار نکنند و آن روز را احترام کنند.در آن روز ماهی‌های سفید و فربه طوری بر روی آب می‌آمدند که سطح آب را می‌پوشاندند:

«وَاسْأَلْهُمْ عَنِ الْقَرْيَةِ الَّتِي كَانَتْ حَاضِرَةَ الْبَحْرِ إِذْ يَعْدُونَ فِي السَّبْتِ إِذْ تَأْتِيهِمْ حِيتَانُهُمْ يَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعًا وَيَوْمَ لا يَسْبِتُونَ لا تَأْتِيهِمْ كَذَلِكَ نَبْلُوهُمْ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ»[4]  «و از آن‌ها درباره (سرگذشت) شهري كه در ساحل دريا بود بپرس؛ زماني كه آن‌ها به حکم روز شنبه، تجاوز (و نافرماني خدا) مي‏کردند؛ همان هنگام كه ماهی‌هایشان، روز شنبه (كه روز تعطيل و استراحت و عبادت بود، بر سطح آب،) آشكار مي‏شدند؛ اما در غير روز شنبه، به سراغ آن‌ها نمي‏آمدند؛ اين چنين آن‌ها را به چيزي آزمايش كرديم كه نافرماني مي‏کردند.»

مدتی آن‌ها را شکار نمی‌کردند. تا این‏که شیطان به آن‌ها گفت: شما در روز شنبه باید ماهی بگیرید. حوضچه‌ها و تورهایی درست کنید و ماهی را به دام افکنید و در روز یکشنبه بگیرید.

ابن زید گوید: یکی از آن‌ها یک ماهی گرفت و ریسمانی به گوشش بست و روز یکشنبه او را از آب بیرون کشید و گوشتش را خورد. دیگران او را ملامت کردند و چون دیدند برایش عذاب نازل نشد، خودشان هم به همین کار مبادرت کردند.[5]

اما در برابر این گروه که با حیله صید ماهی می‌پرداختند دو گروه دیگر وجود داشتند. گروهی که نه به صید ماهی می‌پرداختند و نه صیادان را از این کار نهی می‌کردند و موعظه آن‌ها را بی فایده می‌دانستند، می‌گفتند: آنان را به حال خود واگذارید تا نابود، یا به عذاب الهی گرفتار شوند: «وَإِذْ قَالَتْ أُمَّةٌ مِنْهُمْ لِمَ تَعِظُونَ قَوْمًا اللَّهُ مُهْلِكُهُمْ أَوْ مُعَذِّبُهُمْ عَذَابًا شَدِيدًا قَالُوا مَعْذِرَةً إِلَى رَبِّكُمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ »[6] «و (به ياد آور) هنگامي را كه گروهي از آن‌ها (به گروه ديگر) گفتند: «چرا جمعي (گنهكار) را اندرز مي‏دهید كه سرانجام خداوند آن‌ها را هلاك خواهد كرد، يا به عذاب شديدي گرفتار خواهد ساخت؟! (آن‌ها را به حال خود واگذاريد تا نابود شوند» گفتند: (اين اندرزها،) براي اعتذار (و رفع مسئولیت) در پيشگاه پروردگار شماست؛ بعلاوه شايد آن‌ها (بپذيرند، و از گناه باز ايستند، و) تقوا پيشه كنند.»

گروه دیگر کسانی بودند که به فرمان‌های پیامبرشان پایبند بوده و به امید این‏که گناهکاران به سخنشان گوش فرا داده از این عمل دست بکشند به هدایت گمراهان پرداخته و آنان را از این کار باز می‌داشتند این گروه به گفته برخی ده هزار نفر بودند.[7] و هنگامی که دیدند سخنشان در گناهکاران اثری ندارد از آنان جدا شدند.[8]

روز دیگر دیدند کسی بیرون نمی‌آید، وقتی که درها را گشودند با یک مشت میمون روبرو شدند که همه گریه می‌کردند.

گفتند: آیا ما شما را نهی نکردیم؟ آن‌ها با سر اشاره می‌کردند که: بله! قتاده گوید: جوانان بوزینه و پیران خوک شدند.[9] « فَلَمَّا عَتَوْا عَنْ مَا نُهُوا عَنْهُ قُلْنَا لَهُمْ كُونُوا قِرَدَةً خَاسِئِينَ »[10] «و (نيز به خاطر بياور) هنگامي را كه پروردگارت اعلام كرد: تا دامنه قيامت، كسي را بر آن‌ها مسلط خواهد ساخت كه همواره آن‌ها را در عذاب سختی قرار دهد؛ زيرا پروردگارت مجازاتش سریع، (و در عين حال، نسبت به توبه‏كاران) آمرزنده و مهربان است»، در آیه شصت و پنج سوره بقره نیز تجاوز کاری اصحاب سبت و مسخ شدن آنان به میمون بیان شده است.

به تصریح قرآن گروهی که در برابر این منکر ساکت نشده و نهی از منکر می‌نمودند، نجات یافته، گرفتار عذاب نشدند: « فَلَمَّا نَسُوا مَا ذُكِّرُوا بِهِ أَنْجَيْنَا الَّذِينَ يَنْهَوْنَ عَنِ السُّوءِ وَأَخَذْنَا الَّذِينَ ظَلَمُوا بِعَذَابٍ بَئِيسٍ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ»[11] «اما هنگامي كه تذكراتي را كه به آن‌ها داده شده بود فراموش كردند، (لحظه عذاب فرا رسيد؛ و) نهي کنندگان از بدي را رهايي بخشيديم؛ و كساني را كه ستم كردند، به خاطر نافرماني‏شان به عذاب شديدي گرفتار ساختيم»

[1] ابن منظور، پیشین، ج2، ص38

[2] مصطفوی حسن، پیشین، ج5، ص15؛ طوسی محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، ج1، ص290؛ کتاب مقدَس، سفر‏پیدایش2: 2- 4.

[3]. مائده، آیه78

[4]  سوره اعراف، آیه163.

[5]  طبرسی فضل بن حسن، پیشین ، ج4، ص759.

[6]  سوره اعراف، آیه 164.

[7]  مجلسی محمد باقر، بحارالانوار، ج14، ص56.

[8] همان، ج14، ص 56؛ طبرسی فضل بن حسن، پیشین، ج 4، ص759  ؛ سیوطی جلال الدّین ، الدرالمنثور، ج3 ، ص 137.

[9]  طبرسی فضل بن حسن، پیشین، ج 4، ص 759.

[10]  سوره اعراف، آیه 166.

[11]  همان، آیه 165.

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

عبرت از دیدگاه قرآن و نهج البلاغه و آثار تربیتی آن